Τα μάτια ...σαν τα μάτια μας (ανα ηλικία τι πρέπει να ελέγχουμε)

 

Διαβάζουμε το αγαπημένο μας βιβλίο, αγναντεύουμε το πέλαγος, κοιτάμε τον άνθρωπό μας στα μάτια. Δεν μας περνάει από το μυαλό ότι η όρασή μας, η αίσθηση που μας χαρίζει την εικόνα του κόσμου, μπορεί να κινδυνεύει. Εθελοτυφλούμε; Ναι, σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

285 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν προβλήματα όρασης, ενώ 39 εκατομμύρια είναι τυφλοί. Κι επειδή και σε αυτή την περίπτωση ισχύει το «όπου φτωχός και η μοίρα του», 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε γυαλιά, ενώ περίπου το 90% των ανθρώπων με προβλήματα όρασης στον κόσμο ζει σε αναπτυσσόμενες χώρες.

 

Την όρασή σας και τα μάτια σας

Η πρόληψη παίζει και στην περίπτωση της όρασης σημαντικό ρόλο. Ειδικά στα πρώτα χρόνια της ζωής, αλλά και σε ηλικίες άνω των πενήντα ετών, ο ρόλος του οφθαλμολογικού ελέγχου είναι εξαιρετικά σημαντικός για την πρώιμη διάγνωση και αποτελεσματική αντιμετώπιση παθολογικών καταστάσεων, απειλητικών για την όραση. Ακόμη, το οφθαλμολογικό τσεκ-απ μπορεί να αποκαλύψει πρώιμα σημεία συστηματικών νοσημάτων και αυτοάνοσων παθήσεων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση ή ο Λύκος.

Πότε πρέπει να γίνει ο πρώτος έλεγχος; Από τις πρώτες κιόλας μέρες ζωής του βρέφους, σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμιάτρων και το Βασιλικό Κολέγιο Οφθαλμολογίας του Ηνωμένου Βασιλείου. Ανάλογα με την ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό και τις τυχόν παθήσεις του κάθε ατόμου, ο οφθαλμίατρος θα συστήσει την επανάληψη του ελέγχου. Κάθε ηλικία έχει πάντως και ειδικούς λόγους διερεύνησης της όρασης.

Βρέφη, νήπια και μικρά παιδιά

Ο εγκέφαλος «μαθαίνει» να βλέπει μέχρι τα οκτώ χρόνια του παιδιού. Αυτό σημαίνει ότι εάν δεν αντιμετωπιστούν τυχόν οφθαλμολογικά προβλήματα νωρίς, εάν για παράδειγμα ένα παιδί πρέπει να φορέσει γυαλιά για να δει και δεν βάλει, αυτό θα οδηγήσει στο «τεμπέλικο μάτι», δηλαδή σε αμβλυωπία.

Στη βρεφική ηλικία είναι σημαντική και η επιβεβαίωση ότι υπάρχει το «red reflex», δηλαδή το αντανακλαστικό αμφιβληστροειδούς. Σε κάθε περίπτωση, ένα παιδί που δεν πιάνει αντικείμενα και δεν εστιάζει σε πρόσωπα, χρήζει εκτίμησης παιδο-οφθαλμίατρου.

Ειδική πληθυσμιακή ομάδα υψηλού κινδύνου για απώλεια όρασης είναι τα εξαιρετικά πρόωρα νεογνά –συνήθως με βάρος μικρότερο των 1500 γραμμαρίων– εξαιτίας της αμφιβληστροειδοπάθειας της προωρότητας, μίας νόσου που δυνητικά μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση. Όλα τα πρόωρα παιδιά χρήζουν στενής οφθαλμολογικής παρακολούθησης, καθώς έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες εμφάνισης υψηλής μυωπίας, αμβλυωπίας, στραβισμού και  γλαυκώματος.

Για όλα τα παιδιά συστήνεται η επανεξέταση στον πρώτο και τον τρίτο χρόνο του παιδιού. Μετά τα τέσσερα και τα πέντε έτη, ένα παιδί μπορεί να συνεργαστεί και η εκτίμηση γίνεται πιο καλή. Σε αυτές τις ηλικίες μπορεί να χρειάζεται διόρθωση κάποιας διαθλαστικής ανωμαλίας, καθώς η μη διόρθωσή της μπορεί να προκαλέσει στραβισμό.

 

10-19 ετών

Πρόκειται για μία περίοδο όπου τα συνήθη προβλήματα όρασης αφορούν διαθλαστικές ανωμαλίες, με συνηθέστερη τη μυωπία, που αυξάνεται σε αυτή την ηλικία.

20-50 ετών

Όσο πιο κοντά είναι κανείς στα είκοσι, τόσο σπανιότερα είναι τα σημαντικά προβλήματα, τα οποία εμφανίζονται πλησιάζοντας κανείς τα πενήντα έτη. Η ηλικία, αλλά και το ιστορικό παίζουν σημαντικό ρόλο στην παρακολούθηση του ασθενή. Για παράδειγμα, οι μύωπες αντιμετωπίζουν πιο συχνά αποκόλληση αμφιβληστροειδούς από τον υπόλοιπο πληθυσμό. Επίσης, ξεκινάμε να εξετάζουμε την ενδοφθάλμια πίεση, η αύξηση της οποίας σχετίζεται με την εμφάνιση γλαυκώματος, ακόμη και πριν από τα 40 έτη, αν υπάρχει στην οικογένεια άτομο με γλαύκωμα.

Όσον αφορά στη συχνότητα του οφθαλμολογικού τσεκ-απ, όσο πιο πλησιάζει κανείς στα 40, συστήνονται τα δύο χρόνια απόστασης μεταξύ των ελέγχων. Στα 20 και τα 35 έτη, εάν δεν υπάρχουν προβλήματα υγείας και ο γιατρός δεν συστήσει διαφορετικά, είναι αποδεκτό και το διάστημα 3-4 ετών μεταξύ των τσεκ-απ.

50+

Κλείνοντας τα πενήντα, ο έλεγχος αφορά περισσότερα και πιο σοβαρά νοσήματα. Οι παθήσεις της ωχράς κηλίδας αφορούν αυτές τις ηλικίες, με πιο συνήθη την ηλικιακή εκφύλιση ωχράς κηλίδας μετά τα 65. Ο καταρράκτης και το γλαύκωμα απειλούν την όραση ατόμων μετά τα 65 και γι' αυτό σε αυτές τις ηλικίες συνιστάται ο ετήσιος προληπτικός οφθαλμολογικός έλεγχος.

Άτομα με διαβήτη

Τα άτομα με διαβήτη ανήκουν στις πλέον ευάλωτες πληθυσμιακά ομάδες σε θέματα όρασης και γι' αυτό πρέπει να εξετάζονται κάθε χρόνο. Αν μάλιστα υπάρχουν ενδείξεις διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας, θα πρέπει να βλέπουν τον γιατρό τους κάθε έξι ή ακόμη και κάθε τρεις μήνες.

Πότε να πας επειγόντως στον οφθαλμίατρο

• Τραυματισμός στο μάτι: Είτε προκληθεί από ξένο σώμα, είτε από χτύπημα μάς οδηγεί κατευθείαν στον οφθαλμίατρο.
• Χημική ουσία: Τα χημικά εγκαύματα είναι εξαιρετικά επικίνδυνα και οι πρώτες βοήθειες κρίσιμες. Αν οποιαδήποτε χημική ουσία μπει στο μάτι σας, είναι σημαντικό να ξεπλύνετε με άφθονο νερό μένοντας για 10 λεπτά κάτω από τη βρύση και στη συνέχεια να ζητήσετε ιατρική βοήθεια.
• Αποκόλληση αμφιβληστροειδούς: Αν έχετε φωταψίες ή βλέπετε ξαφνικά «μυγάκια» ή αν τα μυγάκια που βλέπετε εδώ και καιρό αυξηθούν απότομα, κινδυνεύετε από αποκόλληση αμφιβληστροειδούς και γι' αυτό πρέπει να απευθυνθείτε άμεσα στον οφθαλμίατρο.
• Οξύ γλαύκωμα κλειστής γωνίας: Η απότομη αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης είναι ένα σπάνιο, αλλά επείγον περιστατικό που εμφανίζεται με πολύ έντονο πόνο στο μάτι, κοκκίνισμα, θάμπος όρασης, πονοκέφαλο και ενίοτε και τάση για έμετο. Αν δεν υπάρξει άμεση ιατρική εκτίμηση και αντιμετώπιση, ο κίνδυνος για μόνιμες επιπτώσεις στην όραση είναι σημαντικός.

Ευχαριστούμε τον Ανδρέα Παναγόπουλο, MD, MRCOphth χειρουργό οθφαλμίατρο, ειδικό στις παθήσεις και τη χειρουργική κερατοειδούς.

 https://www.ow.gr/ygeia/pos-na-prostatefseis-tin-orasi-sou-se-kathe-ilikia/

Καταρράκτης: Μια συχνή πάθηση των ματιών

 

*Γράφει η Ειρήνη Χατζηράλλη

Το μάτι μας λειτουργεί σαν μια φωτογραφική μηχανή. Το φως αρχικά περνάει τον πρόσθιο διαφανή χιτώνα του οφθαλμού, τον κερατοειδή, και εν συνεχεία από το φακό, για να φτάσει στο οπίσθιο τμήμα του οφθαλμού, στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, όπου εστιάζονται οι εικόνες σαν το «φιλμ» της φωτογραφικής μηχανής. Ο κρυσταλλοειδής φακός του οφθαλμού φυσιολογικά είναι διαφανής, πράγμα που οφείλεται στη διάταξη των κυττάρων του. Ο καταρράκτης προκαλείται από αλλαγή στον τρόπο διάταξης των κυττάρων του φακού και της περιεκτικότητάς τους σε νερό, δημιουργώντας θολερότητες στο φακό. Ένας φακός, που έχει γίνει θολός, «θαμπός» και «ομιχλώδης», λέγεται ότι έχει καταρράκτη (Εικόνα 1α).

Ο καταρράκτης θεωρείται η κύρια αιτία τύφλωσης παγκοσμίως, που όμως είναι αναστρέψιμη με χειρουργική επέμβαση. Η πιο συχνή αιτία του καταρράκτη είναι η ηλικία. Οι περισσότεροι άνθρωποι μετά τα 65 χρόνια, αρχίζουν προοδευτικά να αναπτύσσουν καταρράκτη. Εκτός όμως από την ηλικία, υπάρχουν και άλλες αιτίες, όπως ο διαβήτης, η χρήση κορτιζόνης, τραυματισμοί ή χειρουργικές επεμβάσεις για άλλα οφθαλμολογικά προβλήματα (πχ μετά από χειρουργείο υαλοειδεκτομής για αποκόλληση αμφιβληστροειδούς), η παρατεταμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία χωρίς προστατευτικά γυαλιά και αιτίες που ακόμη διερευνώνται (κάπνισμα, δίαιτα φτωχή σε αντιοξειδωτικά). Σε μικρό ποσοστό (περίπου 4 στις 10.000 γεννήσεις) μπορεί να εμφανιστεί καταρράκτης εκ γενετής (συγγενής καταρράκτης). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο καταρράκτης δεν προλαμβάνεται με φάρμακα.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Ο καταρράκτης δεν προκαλεί πόνο. Το βασικό σύμπτωμα που παρουσιάζει κάποιος που πάσχει από καταρράκτη είναι η θολή όραση, η οποία καθώς ο καταρράκτης εξελίσσεται γίνεται ολοένα και χειρότερη, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Ο ασθενής δυσκολεύεται να αναγνωρίσει πρόσωπα ή λεπτομέρειες σε μακρινή απόσταση, να παρακολουθήσει τηλεόραση, να δει αντικείμενα που βρίσκονται γύρω του ή σκαλοπάτια, με αποτέλεσμα να είναι επιρρεπής σε ατυχήματα. Επίσης, άλλο συχνό σύμπτωμα είναι η έντονη ενόχληση που αντιμετωπίζει ο ασθενής σε δυνατό φωτισμό ή στον ήλιο. Στην περίπτωση αυτή τα φώτα φαίνονται σαν να τρεμοπαίζουν ή κάποιες φορές σαν να είναι πιο δυνατά από ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Αυτό προκαλεί δυσκολία στην οδήγηση και στη νυχτερινή όραση. Κάποιες φορές παρουσιάζεται εξασθενημένη αντίληψη χρωμάτων, καθώς και προσωρινή βελτίωση της κοντινής όρασης. Εάν παρατηρήσετε κάποια από αυτές τις αλλαγές στην όρασή σας, θα πρέπει να επισκεφτείτε τον οφθαλμίατρό σας για τον έλεγχο ύπαρξης καταρράκτη και το βαθμό που επηρεάζει την όρασή σας, ώστε να αποφασίσετε σε συνεργασία με το γιατρό σας πιθανή επέμβαση αφαίρεσης του καταρράκτη.

 

Υπάρχει θεραπεία;

Η θεραπεία για τον καταρράκτη είναι η χειρουργική αφαίρεσή του και η αντικατάσταση του φακού από τεχνητό ενδοφακό. Μάλιστα, το χειρουργείο καταρράκτη θεωρείται η συχνότερη χειρουργική επέμβαση, που γίνεται στο ανθρώπινο σώμα παγκοσμίως. Η επέμβαση μπορεί πλέον να γίνει σε οποιοδήποτε στάδιο της ανάπτυξης του καταρράκτη. Δεν υπάρχει λόγος να περιμένει κάποιος να «ωριμάσει» ο καταρράκτης για να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Οι περισσότεροι αποφασίζουν να χειρουργηθούν όταν η όρασή τους έχει επηρεαστεί σε αρκετό βαθμό και τους δημιουργεί προβλήματα στην καθημερινή τους ζωή, κυρίως στο διάβασμα, στην εργασία ή στην οδήγηση. Στην πραγματικότητα, αυτό ποικίλλει ανάμεσα σε άτομα ακόμα και της ίδιας ηλικίας.

Σήμερα, η πλέον διαδεδομένη και σύγχρονη χειρουργική τεχνική που εφαρμόζεται για την αφαίρεση του καταρράκτη είναι η φακοθρυψία. Το χειρουργείο γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία (υπό μορφή σταγόνων) και ο ασθενής φεύγει από το νοσοκομείο την ίδια μέρα. Πριν την επέμβαση, μετράται η διαθλαστική δύναμη του ενδοφακού που θα εισαχθεί στο μάτι και θα χρειαστεί να μπουν σταγόνες στο μάτι, για να μεγαλώσει η κόρη (μυδρίαση). Κατά την επέμβαση,  με τη βοήθεια του μικροσκοπίου, αφαιρείται ο θολωμένος φακός του ματιού μέσω μιας μικρής τομής στο κερατοειδή με τη χρήση υπερήχων ή/και στροφικών παλμικών μικροκινήσεων του ειδικού εργαλείου-χειρουργικού μηχανήματος. Κατόπιν, ένας τεχνητός φακός τοποθετείται μέσα στο μάτι και η τομή συνήθως κλείνει χωρίς ράμματα. Η επέμβαση κρατά περίπου 10-15 λεπτά και είναι ανώδυνη, ενώ οι επιπλοκές της (πχ. ρήξη οπισθίου περιφακίου, μετεγχειρητικό οίδημα ωχράς, μόλυνση, αποκόλληση αμφιβληστροειδούς) είναι σπάνιες. Η όραση αποκαθίσταται μετά από μερικές ημέρες, ενώ ο ασθενής χρησιμοποιεί σταγόνες (κολλύρια) για περίπου 3-4 εβδομάδες μετά το χειρουργείου. Μετά την επέμβαση, οι ασθενείς μπορούν να επιστρέψουν στις δραστηριότητές τους, αποφεύγοντας για μικρό χρονικό διάστημα την έντονη σωματική άσκηση, την άρση μεγάλου βάρους, το τρίψιμο του ματιού, το πλύσιμο του προσώπου με σαπούνι και την έκθεση σε δύσκολες καιρικές συνθήκες (αέρας, σκόνη).

Νεότερες τεχνικές εφαρμόζουν laser σε καίρια στάδια της εγχείρησης, μειώνοντας τη συμμετοχή του ανθρώπινου παράγοντα στο μετεγχειρητικό αποτέλεσμα. Επιπλέον, σήμερα έχουμε τη δυνατότητα να επιλέξουμε το είδος του τεχνητού ενδοφακού, που θα τοποθετηθεί στον οφθαλμό, με βάση τις ανάγκες του ασθενούς, κάτι που αποφασίζεται μετά από συζήτηση του ασθενούς με τον θεράποντα ιατρό προεγχειρητικά. Υπάρχουν διάφορα είδη φακών, με ή χωρίς φίλτρο για την μπλε ακτινοβολία, που μπορεί να διορθώσουν την προϋπάρχουσα μυωπία ή υπερμετρωπία (μονοεστιακοί φακοί) ή τον αστιγματισμό (τορικοί φακοί), επιτρέποντας στον ασθενή να έχει καλή μακρινή όραση, αλλά να χρειάζεται διορθωτικά γυαλιά για την κοντινή όραση. Εκτός αυτών, κάποιος μπορεί να επιλέξει πολυεστιακό ενδοφακό, που διορθώνει μερικώς και την πρεσβυωπία, προσφέροντας καλή όραση και για μακριά και για κοντά. Ωστόσο, μερικές φορές το είδος αυτό των ενδοφακών δεν είναι καλά ανεκτό από τους ασθενείς καθώς δημιουργούνται παραθλάσεις (halos) γύρω από τα φώτα, ενώ μπορεί να χρειαστεί να φορέσει κάποιος γυαλιά μετά το χειρουργείο για ορισμένες δραστηριότητες μέσης απόστασης, όπως εργασία σε υπολογιστή. Τελευταία, έχουν αναπτυχθεί ενδοφακοί αυξημένου βάθους εστίασης (EDOF), οι οποίοι λόγω του ευρέως φάσματος εστίασης παρέχουν καθαρή όραση σε ενδιάμεσες και σε μεγάλες αποστάσεις, καθώς συνδυάζουν τα χαρακτηριστικά τόσο των μονοεστιακών όσο και των πολυεστιακών ενδοφακών, απαλλάσσοντας σε μεγάλο βαθμό τον ασθενή από τη χρήση διορθωτικών γυαλιών μετεγχειρητικά.

*H Ειρήνη Χατζηράλλη είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας, Β’ Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική, ΠΓΝ «Αττικόν», Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών